Jump to main content Jump to footer
logo: Astma- og Allergiforbundet - gjør Norge friskere

Ávkkalaš diehtit Ástmá ja buollaša birra (astma og kulde)

nb Dato publisert: Sist oppdatert:

Ástmá ja buolaš

Ávkkalaš diehtit ástmá ja buollaša birra – NAAF faktaárka

Galbma dálki addá liige hástalusaid olbmuide geain lea ástmá ja vuoigŋanváttut. Buorit eastadeaddji doaimmat, rievttes dálkodeapmi ja buollaša vuostá várjaleapmi, de sáhttá sus geas lea ástmá liikká vánddardit dálvebuollašis.

Buolaš iešalddis ii leat dat mii dávjjimusat buktá váttisvuođaid. Go lea čoaska dálki, de lea olgogavjja nuoskkideapmi áimmus, erenoamažit gávpogiin ja čoahkkebáikkin sáhttá ástmá vearáskit. Go dávjá lea nuorvu dálvet de maid lassánit váttut. Ástmá lea dávda mas leat máŋga ovdanbuktojumit, muhto eatnasat dovdet unohisvuođa galbma dálkki oktavuođas. Garrasit lášmmohallamiin berre leat várrogas hirbmat buolašdálkin (<10C)

Mii dáhpáhuvvá buolašin ástmáin?

Sivvan dasa ahte máŋggas geain lea ástmá vearáskit go galbma áimmu vuigŋet de lea badjelmeare hearkivuohta sivalaš dasa ja ii ge buolašállergiija. Go galbmaáimmu vuoigŋá de mielddisbuktá ahte vuoiŋŋahat sáhttá goikat ja dasto gáržžideapmi.

Njunneráiggi bokte šaddá váttis vuoigŋat go lea hui galbma dálki. Ástmá olbmuide addá njálbmevuoigŋan maid váttisvuođaid go de vuoiŋŋahat gáržu vel eanet dan dihte go áibmu ii háhppet liegganit ovdalgo olle geahppaide.

Njunis lea hui deaŧálaš rolla várjalit vuoiŋŋahaga áibmokeahtes áimmu vuostá ja lea čájehuvvon ahte njunnesturrodat váikkuha njunnevuoigŋamii. Inuihtat ellet hirbmat galbma dálkkádagas (Ruonaeatnamis), ja dutkamušat leat čájehan ahte sis leat stuorát njunneráiggit go eará olmmošjoavkkuin!

Ástmá, buolaš ja lášmmohallan

Lea deaŧálaš fuomášit ahte lášmmohallan garra buollašis sáhttá vearáskahttit ástmá jus ii fal leat doarvai várjalan. Ástmá mii boahtá das go rahčá, sáhttá leat dat go garrasit lášmmohallá galbmadálkkis go de oažžu galbma áimmu njuolga vuoiŋŋahahkii. Dat váttisvuohta ahte ástmá oažžu go rahčá, boahtá das go garrasit lášmmohallá dahje gilvohallá eanet go 15 buolašgrádas.

Maiddái normála vuoiŋŋahagat, sihke elliin ja olbmuin, sáhttet muhtumin reageret go rahčet buollašis. Vuoiŋŋahagaid gođusiskošat geassinbeatnagiin geat leat beanavuodjimis leamaš Alaskas čájehedje iešguđetge gráda vuolššireakšuvnnaid - juste nu movt min gilvočuigiin go gilvvohallet galbma dálkkin.

Lea liikká deaŧálaš muitit ahte lihkádeapmi buorida kondišuvnna ja dat ahte máhttá eallit ástmáin. Sis geain lea ástmá sáhttet searvat dávjá lihkádemiide, maiddái galbma dálkin, go fal lea bures suddjen njuni ja njálmmi buollaša vuostá ja rievttes olu eastádeaddji dálkasat. Lášmmohallama berre heivehit olbmos olbmui. Oppalaččat eai berre olbmot geain lea ástmá kondišunlášmmohallama váldit ja erenoamažit go lea vuollel -10 gráda.

Muhto ástmadávda lea hui ovttaskas olbmui čadnon ja buozalmasvuhta rievdada, ja muhtimat dovdet váttuid juo go leat moadde buolašgrada. Lea deaŧálaš dovdat iežas dávdda ja váldit vuhtii iežas reakšuvnnaid.

Buolašástmá ii leat seamma go buolašallergiija!

Buolašallergiija lea rušmasat mat boahtet das go eksponere, erenoamážit galbma čázis. Rušmasat mat bohtet buollašis dahje galbma čázis sáhttet mielddisbuktit garra reakšuvnnaid dainna lágiin ahte stuora oassi gorudis bohtana. Buolašallergiija sáhttá leat sivvan allergiija šohkii.

Ástmá, buolaš ja ávnnasčalbme nuoskkideapmi

Galbma dálkin ja go lea goalki ja stuora tráfihkka gávpogiin ja čoahkkebáikkiin, addá lasi gássaid ja duolva áimmu. Nitrogendioksid, NO2 dieselmotovrrain dagahit eanet áibmonuoskkideami.

Erenoamažit ástmá olbmot reagerejit nitrogenoksidii (NO2) nu álgá eanet gossat, vuoiŋŋahat hedjona ja álkibut njommot dávddat. Jus lea ástmá, de lossu vupiŋŋahat oallu oanehis áiggis.

Gavjjat sáhttet mielddisbuktit dahje vearáskahttit ástmá olbmuin geain leat bissovaš vuoigŋanváttut. Gavjjat maid sáhttet leat allergenat mat buktet allergiijaid.

Várjaleapmi ja eastadeapmi – ástmá ja buolaš

Jonas-liggenmaska (Jonas varmemaske) Norgga Astma- ja Allergiijasearvvis addá buori várjáleami galbma ja goike áimmu vuostá ja lea buorre ástmá olbmuide geat dovdet iežaset vearrábut galbma dálkkin.

Jonas-maska addá maid buori várjáleami go lásmmohallá galbma dálkin. Gáhpir, čeabet dahje čeabetliidni mas leat ráiggit dagahit ahte áibmu lieggana ovdalgo vuoigŋá dan sisa. Dan geažil šaddá geahppaseappot ástmá olbmuide ja earáide geaid mielas lea lossat vuoigŋat njunneráigge buolašin.

Jonas-maska lea dohkkehuvvon dálkodanveahkkeávnnasin ja sáhttá juolluduvvot dearvvašvuođaásahusas go oažžu rekvisišuvnna spesialistas.