Ávkkalaš diehtit Ruossoreakšuvnna birra (kryssreaksjoner)

Mii lea ruossareakšuvdna?

Olbmot geain lea lieđđagavjaallergiija ja go vásihit unohisvuođa go njuoskka šattuid ja ruotnasiid borret lea dat ahte proteiinnat dien borramuššlájain olu sulastahttet ávdnasiid mat leat lieđđegavjjas ja mat dagahit allergiija nu ahte immunvárjaleaddji ii ”oainne” erohusa. De lea allergiija reakšuvdna mii gohčoduvvo ruossoallergiija.

Gii oažžu ruossoallergiija?

Olbmuide geaidda garrasepmosiid čuohcá lieđđegavjaallergiija, lea maid sii geat jođáneamos sáhttet oažžut ruossoreakšuvnnaid.  Muhtumat geain lea lieđđegavjaallergiija reagerejit biebmuide lieđđegavjaáigodagas gos earáin fas leat dávdamearkkat miehtá jagi. Masa reagere lea olbmos olbmui ja eai leat buot lieđđegavjaallergiijalaččat geain leat ruossoreakšuvnnat.

Makkár dávdamearkkaid sáhttet ruossoreakšuvnnat addit?

Máŋggas geain lea lieđđegavjaallergiija vásihit unohisvuođa njálmmis ja njielus go šattuid ja ruotnasiid borret, erenoamažit lieđđegavjaáigodagas. Sátni ”oralt allergiijasyndroma” geavahuvvo biebmohearkivuođa oktavuođas mas dávdamearkkat njálmmis leat guovddážis. Muhtumat vásihit satnjideame gitta belljiide. Dávdamearkkat sáhttet lassánit ja njoammut eará láhtuide ja buot vearrámus sáhttá oažžut anafylaktalaš šohka, muhto lea hui hárve mis Davvi-Eurohpas.

Gos gávdnat ruossoreakšuvnnaid:

Sullii 70 % sis geat lea geain lea lieđđegavjaallergiija ožžot reakšuvnna bibmui – dávjjimusat niehtit, kiwi dahje varas rušppiid, eappelat ja pærat. Burotallergiijalaččat sáhttet reageret selleriijai ja máŋga eará urttamáistta šlájaide. Dábálaččat ovdána lieđđegavjaallergiija álggos, ruossoreakšuvnnat bohtet mannjil. Diehtu dan birra mii addá ruossoreakšuvnnaid lea ávkkalaš eastadandihte váttuid.

Ruossoreakšuvnna dálkkodeapmi:

Doaktárdálkasiin lea siskálastii rolla ruossoreakšuvnna eastadandálkodeamis. Sáhttá geahččalit antihistamindálkasiid, muhto lea eahpesihkar makkár beaktilastin das lea. Immunterapiija biebmogálvoallergenain ii leat vel práktihkalaččat vejolaš, muhto vejolaš boahtteáiggis. Ođđa oahput čájehit ahte immunterapiija lieđđegavjaallergenain sáhttá leat ruossoreakšuvdnii positiivva doaibma

Norggas lea hui hárve duođalaš reakšuvnnat gos ruossoreagerejuvvon biepmut leat sivalaččat. Dat moattes geat vásihit duođalaš reakšuvnnaid berrejit váldit Epipena.

Biepmuid guorahallan go leat ruossoreakšuvnnat:

Dárkilis buozanvuođahistorjá lea deaŧáleamos. Varas šaddo ja ruonas čuokkisiskos berre váldot biepmuin ja čuokkis-čuoggái vugiin. Erenoamaš IgE (varraiskus) sáhttá leat ávkkalaš, muhto addá hárve eanet dieđuid.

Tabealla ruossoreakšuvdnii

Ruossareakšuvnnaide buorit rávvagat:

Ruossareakšuvdna viissis biebmui, ii dárbbaš reageret daid eará biepmuide mat leat ruossoallergiijalistus. Dávjá gierdá vuššon, garahuvvon, hermetiserejuvvon dahje mesttejuvvon biepmuid. Rávvejuvvo doalahit eret biepmus dahje biebmošlajain mainna oažžu reakšuvnnaid. Ruossoallergiija ii vearáskahtá lieđđegavjaallergiija. Olbmot geain lea soahkegavjaallergiija sis eai leat makkárge ákkat garvit varas šattuid ja ruotnasiid sihkarvuođa dihte.

Burota lea diehpperádde sogalaš, ja son gii lea burotallegiijalaš sáhttá reageret eará šlájaide dán sogas, nu go báhpaguhkká, uvlorássi, ásteršaddu ja krysantema. Burotallergiijalaš gii lea badjelmeare hearki selleriijai, ii dávjá ge gierdda juogo varas dahje vuššon sellerija dan ektui go son gii lea soahkelieđđeallergiijalaš gii dávjá gierdá vuššon selleriija.

Šaddoallergiija sis geat leat soahkelieđđeallergalaččat addá eatnasiidda unnit váttisvuođaid, muhto muhtumiidda gal  sáhttá leat váttisvuohtan. Sii sáhttet dávjá gierdat melona, ananasa, viidnemuorjji, banana ja sitrusšattuid. De vel dasa lassin sáhttet borrat gahpermuorjji, jierahiid, sarrihiid ja joŋaid.  Dutkamušat Duiskkas čájehit ahte go provosere iešguđetge eppelšlájaiguin, de sáhttá muhtun šlájaid gierdat. Lea dan dihte hutkus geahččalit muhtun šlájaid. Rukses eppeliid dávjá gierdá buoret go ruona eppeliid. Sáhttá maid garahit eppela ja diktit orrut oanehaš unnidandihte allergiija gráda.

Eará ruossoreakšuvnna šlájat:

Olbmot geat leat allergalaččat midda ja divrriid vuostá, nu go čuoika, čuoikkabaikkat ja kakerlakkat, leat dávjjibut badjelmeare hearkilat go earát skálžoelliid vuostá (reabbáealli, muslingat, østers ja riiput).

Muhtun olbmot geain lea lateksaallergiija sáhttet oažžut allergalaš dovdomearkkaid eksohtalaš šattuiguin ja ruotnasiiguin. Banana, avokado ja kiwi addet dávjjimusat dávdamearkkaid, muhto maiddái papaya, fihkon, buđet, tomáhta ja kastanje sáhttet leat sivalaččat ruossoreakšuvnnaide

 (geahča Ávkkálaš diehtit lateaksaallergiija birra).