Mii lea niehteallergiija?
Allergalaš reakšuvnnat biebmuid vuostá boahtá das go gorut reagere muhtun proteiinnaide mat leat biepmus. Niehtteallergiija gehččojuvvo okta dain dábáleamos allergiija biepmu vuostá, ja lea allergiijašládja mii bistá olles eallima. Okta sivva dasa ahte lea nu dábálaš lea go stuora oassi álbmogis lea lieđđegavjaallergiija mii addá ruossoallergiija ja/ dahje ruossoreakšuvnnaid ea.ea. niehtiid vuostá. (geahča Ávkkálaš diehtit ruossoreakšuvnnaid birra)
Peaniehtti ii leat biologalaččat niehtti, muhto lea bađvešattus. Dan dihte lea muhtun geas lea peaniehtteallergiija maiddái hearkivuohta ja vejolaš allergalaš dávdamearkkat go borret eará bađvešattuid nu go ruona earttaid, soija, báhput, lupinjáffut ja linssát.
Moadde jagi dás ovdal leai allergiija peanihtiid vuostá hárve Norggas. Dál oaidnit eanehit ja eanehit geain dakkár allergiija lea. Okta čilgehus dasa sáhttá leat ahte peaniehttit leat šaddan dábálaš biebmuin ja njálggan, muhto maiddái ahte buohccit ja doaktárat leat eanet fuomášan dán allergiijašlája.
Makkár reakšuvnnaid addet niehttit/mandelat/peaniehttit allergiijalažži?
Allergiija niehtit/peaniehtit vuostá sáhttet addit garra reakšuvnnaid, muhto ii buohkain. Dábáleamos reakšuvnnat go nihtiid borat lea saŋáš ja njálbmi ja čotta bohtana. Eksema, rušmasat, čoavjebákčasat ja vuovssideapmi leat maid dávdamearkkat maid sáhttá oažžut. Muhtun dilin sáhttá heaggavárrareakšuvnnat boahtit (allergalaš šohka) Mandeliid vuostá ii leat seamma dábálaš reageret go niehtti vuostá.
Ruoŧas lea dieđihuvvon duođalaš ruossoreakšuvnnat gos sii geat leat peanihttiallergiijalaččat leat garrasit reageren soija vuostá ja Fránkriikas lea dieđihuvvon sullasaš reakšuvnnat lupinjáffuin. Dán ii leat sáhttán duođaštiti iskosin eará riikain.
Man vuostá reagerejuvvo?
Leat proteiinnat muorraniehtiin/mandelin/peaniehtiin mii dagaha reakšuvnna. Muhtumin sáhttá niehttegavja buktit duođalaš allergalaš reakšuvnna.
Movt dálkudit allergiija nihtiid/mandeliid ja peanihtiid vuostá?
Biebmoallergiija dálkudeapmi lea ahte ii bora biepmuid maid ii gierdda borramušdilis. Niehttin, mandelin ja peaniehttin eai leat allergiija ovddidahttin ávdnasat (allergenat) mat leat oktasaččat. Dat mearkkaša ahte son gii lea allergalaš ovtta dáin niehttiide, ii dárbbaš leat allergalaš nubbái.
Mas gávdnojit niehttit/mandelat/peaniehttit?
Biepmut mas dávjá leat niehttit lea gáhkut, čeavssat, gordneseaguhusat, sáláhtat, láibi ja baguetterat, niehttibajildusat, bajildusat, krokána, šokoláda, iisa, muhton pesto šlájat, muhtun olgoriika biepmut nu mo ovdameakka dihte oreientálalaš biebmuin. Vegetabilska oljjus sáhttet leat peaniehttit. Jus buktaga lea reiden, de eai báze dábálaččat proteiinnat dasa. Oljjuin mat eai leat vusso sáhttet leat proteiinnabázahusat. Mandel gávdno marsipánas, mandelvuoláš gáhkut, nu go ovdamearkka dihte kránsagáhkku.
Lupinjáffu mii atno láibumis, sisttisdoalla proteiinna mii ruossoreagere peaniehttiiguin. Lupinjáffu gavdnui márfeláibbis maŋŋil go lei dieđihuvvon duođalaš reakšuvnnat og márfeláibbi lei soames borran gii ii gierdan peaniehttit.
Muitte ahte niehtteallergena ii šatta unnit almmeheapmin vaikke duolddaha dan dahje steike buktaga.
Gii oažžu allergiija niehttiid/mandeliid/peaniehttiid vuostá?
Mánát orrot garraseappot reageremen go rávisolbmot. Mánát geain lea peaniehtti allergiija de leat sullii bealli sis geat reagerejit hájaide, máhkkui dahje guoskkaheapmai, ja dušše 10 % rávisolbmuin reagerejit.
Peaniehtti allergiija lea dávjjit mánáin geain lea atohpalaš eksema.
Peaniehtti allergiija lea garra allergiija mii čájehuvvon bistá olles eallima eatnasiiguin. Smávva mánát sáhtet das beassat eret.
Biebmogálvvu merken:
Oassi biebmogálvvuin leat merkejuvvon ”kan inneholde spor av nøtter”. Dat ii meakkaš ahte biepmus lea niehtti, muhto ráhkadettin sáhttá niehttenagaš boahtán buktagii. Eatnasat geain lea niehtteallergiija girdet unnanačča niehtiid ja sáhttet borrat buktaga ”kan inneholde spor”. Juohkehaš ferte ovttasráđiid iežas doaktáriin gávnnahit leat go allergenat nu duođalaččat ahte eai ábut borrat unnanaččat ge.
Niehhti merkejuvvojit álo sierra namain (hásselniehttit, válniehttit, jna) Fuomáš ahte nougat ja šokoládas sáhttá leat niehttit ja mársipána ja makrondevdojuvvon lea mandeliiguin ráhkaduvvon.