Jump to main content Jump to footer
logo: Astma- og Allergiforbundet - gjør Norge friskere

Ávkkálaš diehtit Lieđđegavja allergiija birra (pollenallergi)

Ávkkálaš diehtit Lieđđegavja allergiija birra (pollenallergi)

nb Dato publisert: Sist oppdatert:

Ávkkálaš diehtit Lieđđegavja allergiija birra

Mii lea lieđđegavja?

Lieđđegavja leat smávva ávnnasčalmmit iešguđetge sturrodagas ja lossodat, mat luitojuvvojit áibmui ja rivdet biekka mielde gavjjuhit eatnanšaddošlájaid. Lieđđegavjašlájat maiguin lea eanemus mearkkašupmi go lea lieđđegavjaallergiija, bohtet muorain leaibi, hással ja soagis. Lassin vel liđđegavjjat Salix:as (sieđgmuorain) ja burot.

Guohpagavjanagat maid sáhttet addit seamma váttuid go dat maid lieđđegavja addá.

Lieđđegavja alleriija lea dat go allergalaččat reagerejit viissis proteiinnaide mat leat muhtun lieđđegavjašlájain. Fágagielas gohčoduvvo dat lieđđegavja allergiija jahkeáigodat allegiijalaš rhinihtta dahje suoidneallergalaš nu go olbmot dadjet.

Lieđđegavjja oaččut go vuoigŋat dan geahppaide, ja vel go darvánit liikkái, vuovttaide ja čalmmiide. Eatnasiidda ii atte váttuid. Allergalažži aktivrejuvvo dávddaid vuostálasttin, ja mielddisbuktá vuolšereakšuvnna njunnái ja/dahje čalmmiide.

Gii oažžu lieđđegavjaallergiija?

Lieđđegavjaallergiija boahtá dávjjimusat 5-40 jagi agi olbmuide ja orro čájeheame ahte lea seamma dábálaš nissoniin dievdduin.

Man dávja lieđđagavjaallergiija

Mii árvvoštallat ahte badjelaš 20 % álbmogis lea eanet unnit duođalaš lieđđegavja allergiija – sullii ovttamilliuvnna norgalaččas.

Tállat GA2LEN (Global Allergy and Asthma European Network) čájehit ahte lea lieđđegavjaallergiija 10-20% nuorat skuvlamánáin ja 15– 30 % nuppelotjahkásaččain.

Ástma olbmuin lea sullii 80 % lastagavjaállergiija muhtin hámis ja sullii 15–30 % geain lea lastagavjaallegiija, lea maid ástamá.

Gos gávdno lieđđegavja?

Lieđđegavja gávdno viidát áimmus viissis jahkeáigodagain. Giđđat lea lieđđegavja muorain ja geasimielde leat rásiid ja burota dábáleamos lieđđegavjjat. Dábálaččat leat unnit lastagavjjat riiddoguovlluin ja duoddariin.

Rásse- ja burotlieđđegavja ii leava nu guhkás go muorralieđđegavja mii leavvá máŋggaid miillaid. Erenoamaš guoská dat soahkelieđđegavjii, og dássedit nuorttiluládahkan sáhttá leavvat Lulli-Suoma guovlluin dahje Baltikuma rájes gitta Davvi-Norgga rádjái.

Diehtojuohkin lieđđegavjja birra addá juohke beaivve dieđu geasseáigodagas gos ain lea riikas áigodat iešguđetlágan lieđđegavjjašlájat mat leat áigeguovdilat allergiija oktavuođas. Ovdamearkan lea ahte soahkelieđđegavja áigodat Oslos lea juo meaddel mannan ovdalgo lea joavdan Romsii. Geahča www.naaf.no/pollen ja www.pollenvarslingen.no

Makker dávdamearkkaid addá lieđđegavjaallergiija?

Go lea lieđđegavja allergiija de golgá dávjá njunni, sakŋida, njunnedahpahat ja gasttiha. Čalmmit golget, sakŋidit, ruvssodit ja bohtanit. Muhtun oažžu ástmá lieđđegavja áigodagas. Álgá eanet njálbmeráiggi vuoigŋat ja de ii lieggan áibmu mii manna geahppaide, ii laktašuva ii ge ráidnejuvvo.

Diet sáhttá dagahit ahte šáddá ástmá dáhje vearáska. Allergalaš dovdá iežas illáveaji ja váibbasin ja ii nagot konsentreret ja oahppannákca maid njiedjá. Máŋgasiid mielas čuohcá dát bargodillái, skuvlabohtosiidda, bearrašii ja astoáiggidoaimmaide.

Máŋggas geain lea lieđđegavja allergiija sáhttet vásihit ruossoreakšuvnnaid – geahča Ávkkálaš diehtit ruossoreakšuvnnaid birra se fakta om kryssreaksjoner.

Movt bidjat diagnosa lieđđegavja allergiija oktavuođas?

Doavttir geas lea diehtu allergiija birra sáhttá čuokkisiskosa váldit geahččandihte reageret go lieđđegavjja, viessogavjja, guoba, elliid ávnnasčalmmiid vuostá, jnv. Goaikkanasa bokte mas sisdoallu lea iskosávnnas, ovdamearkka dihte lieđđegavjaluvvosat, biddjo liiki ala. Goaikkanasa bokte čuggejuvvo liikkái unna ráiggáš. Ruvssodan, saŋáš oassi liikis mas lea vilges skoavhli čájeha allergiija. Šovkes, saŋaš skoavhliihhtá 15 minuvtta maŋŋil ja čájeha ahte sáhtát reagere allergalaččat dan allergenai.

Lea deaŧálaš ahte ii geavat allergiija tableahtaid manjemus 7 beaivvi ovdalgo iskos váldo.

Varraiskosa bokte sáhttá maid oaidnit ahte sáhtát go oažžut liđđegavjaallergiija.

Lieđđegavja allergiija dálkkodeapmi

Váldočuokkis buot allergiija dálkkodeamis lea ahte ii leat lahkosin dan maid ii gierdda.

Gávdnojit olu dálkasat lieđđegavja allergiija vuostá. Dálkkodeamit sáhttet leat njunnespraya, čalbmegoaikkanasat, allergiijatableahtat, sisavuoiŋŋahat dálkasat dahje boahkkumat. Allergiijadálkasat, earret allergiijaboahkuheapmi (geahča fakta allergiijaboahkuheami birra), eai dearvvašmahte, muhto unnidit gihpuid. Ulbmil dálkkodeamiin lea ahte galgá nu buorre dilli go vejolaš unnimusat medisiinnaiguin.

Doavttir veahkeha válljet dálkasiid mat heivejit buoremusat dutnje. Lea deaŧálaš diehtit ahte allergiijadálkasat leat eastadeaddjin. Galget juohkebeaivve ja dássedit geavahuvvot áigodagas, vaikke dovdomearkkat sáhttet jávkat muhtun beivviid go lea unnan lieđđegavjaleavvan.

Deaŧálaš lea diehtit ahte váttut sáhttet vearáskit háhtadusaid geažil nu go duhpatsuovva, eksosa, dopmu, hádjavuoiddas, biegga, temperatuvrralonuheamit, infekšuvnnat, emosjonealla ja hormonealla fáktorat.

Doaimmat ja buorit rávvagat go lea lieđđegavja allergiija:

  • Váldde antihistamiinaid doaktara ráđi mielde sullii vahku ovdal go vuorddát lieđđegavjaáigi álgá. Álgge báikkálaš stereoidaiguin goit dalle go dovddat dávdamearkkaid. De lea buorre ahpu go lea lieđđegavja áimmus.
  • Dálkasiid válddát dássedit ja eastadeaddjin vaikko muhtin beaivvi leat unnán dahje eai lea barttit.
  • Skuvlaoahppit ja studeanttat geain lea lieđđegavja allergiija sáhttet ohcat guhkidit loahppageahččalanáiggi. Ferte doavtterduođaštus dasa.
  • Jus lea ástmá, galggat geavahit skovi maid doaktaris leat ožžon mii čájeha movt rievdadit dálkkasgeavaheami.
  • Lieđđegavjaáigodagas lea badjelhearkivuohta eará allergenaid ja háhtádusaid vuostá. Leage dárkil ráinnasvuođain, várrogas garra hájaiguin, duhpathájas ja sullasaččain.
  • It galgga biggohit viesu go lea alimus lieđđegavjanuoskkideapmi, namalassii iđiđa rájes gitta mannjelgaskabeaivvi rádjái.
  • Ale goikat biktasiid olgun guovdu beaivvi. Lieđđegavja gortnit darvánit álkit biktasiidda.
  • Lastagavjjat dárvanit sihke vuovttaide ja biktasiidda. Doidde vuovttaid ja molsso biktasiid go leamaš olgun.
  • Várrogas beare garrasit lihkadit olgun go lea valljit lieđđagavja.
  • Jus dus lea áibmoliggenrusttet (varmepumpe), geavat bahkka beivviid čoaskudanfuŋkšuvnna das. Go govččat glásaid, de eai bálljo beasa lastagavjjat sisa.
  • Áibmobuhtistanfilterat viesus ja biillas berret lonuhit/buhtistit.
  • Váldde luomu dakkár áiggi geasset go leat unnán lastagavjjat áimmus, dahje mana dohko gos leat unnán lieđit. Badjin duoddaris dahje mearragáttis leat dábálaččat unnit lieđđegavjjat go eará sajiin.
  • Geavat www.pollenvarslingen.no. Don ieš čilget makkár lastagavjjain ja guovlluin don beroštat.